आदिवासी रंगशालामा किन रातनैतिक रङ्ग ?

दिल कुमार लावती

आदिवासी रंगशाला माथिको राजनीति बन्द गरिएन भने यसले भोलिको दिनमा अरु भयङ्कर दुर्घटनाहरु ननिम्तेला भन्न सकिन्न । यो त एउटा सानो सुरुवात मात्रै हो । भर्खरै काठमाडौंको नेवार गुठीहरु समाप्त पार्ने षडयन्त्रको विरुद्ध त्यहाँका नेवाःहरु एकजुट भए अब हामी सम्पूर्ण आदिवासी जनजातिहरु यो रंगशालाको निमत्त एकजुट भएनौं भने हाम्रो कमजोरीको फाईदा लिदै सत्ता पक्ष र एकात्मक ब्राम्हणवादहरुले फेरि हामीलाई हली गोठाला मात्र बनाउने पक्कै छन् । हामीमा चेतना आउनु जरुरी छ, आदिवासी जनजातिका टाठाबाठाहरुले अब पनि सजग नहुने हो भने सधै दास हुनेनै छौं । त्यसमा कुनै दुईमत नहोला ।

————————————————

झापाको साविक लखनपुर–१ गेउरीया हाल कमल गाउँपालिका ५ मा हजारौं बर्ष देखि आदिवासी जनजातिहरुले आफ्नो पिता पुर्खाहरुको मृत आत्माहरुलाई समाधीस्थ गरिने स्थान थियो र आज पनि छ । नेपालको इतिहासमा कहि कतै यसरी आदिवासी जनजातिहरुको कपुस्थानलाई उत्खनन् गरेको देखिदैन । तर एउटा शर्तमा आदिवासी जनजातिहरुलाई फकाईयो अथवा आश्वासन भनौं न ठूलै योजनाबद्ध ढंगबाट आदिवासी जनजातिहरुलाई निमट्यान्न बनाउनको लागि एकात्मक राज्यसत्ता अथवा ब्रम्हणवादको हावी भएको हो कि या के कारणले हो ।

सो ठाउँको करिक ७ सय देखि १ हजार चिहानहरुलाई डोजर लगाएर हटाईयो । विशेष गरेर यसमा दूतको रुपमा शसस्त्र पाथीभरा गणका तत्कालिन एसपी गणेश ठाडा मगर -उनी लिम्बुहरुकै जुवाई  थिए । लामो छलफल बहस भएकै हो । त्यहाँ गाडिएका आफन्तजनहरुको चिहानमाथि डोजर लगाउँदा धेरैजनाको मुसल्धारे आँशु बगेको थियो । तर अन्ततः आदिवासीहरुमाथि ठूलो सपना बाढियो । त्यहाँ अन्तराष्ट्रिय स्तरको रंगशाला बन्ने सो रंगशालाको नाम आदिवासी रंगशाला रहने ।

 

सम्माननीय प्रधानमन्त्रीज्यूको निवास बालकोटमा आजभन्दा ४ बर्ष अघि रंगशालाको नाम परिवर्तन गर्ने भनी अभिव्यक्ति सुने देखि नै आदिवासी जनजातिहरुलाई वहाँको हेर्ने दृष्टिकोण अति तुच्छ जस्तो लागिरहेको थियो । अब बल्ल थाहा भयो कि वहाँका महान दूतहरु झापामा राजनीति गर्ने अनि सिंहदरबारमा सुटुक्कै छिरेर ठूलठूला योजनाहरु आफ्नो पक्षमा पारेको भन्दै केही अरौटे भरौटे नेताज्यूहरुको चर्तिकला हेर्दा झन् अचम्म लाग्न थालेको छ ।

———————————————————————————————-

त्यसैगरी ति समाधीहरुको सम्मानमा स्मृति पार्क बनाउने र पूर्व पट्टीको सयौं विगाहलाई धार्मिक बन राख्ने । साथै स्वीमिङ्गपुल, पेट्रोल पम्प लगायतका संरचनाहरु समेत बन्ने भनेर वृहत छलफल भयो । सबै राजनैतिक दल, आदिवासी जनजातिका प्रतिनिधिहरु, समाधीका आफन्तजनहरु, जातीय संघसंस्था लगायतका सरोकारवालाहरुको संयुक्त छलफलमा भएका यिनै शिर्षकहरुमा लिखत दस्तावेज बनाई आदिवासी रंगशाला तथा स्मृति प्रतिष्ठान नामक गैरसरकारी संस्था झापा जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा दर्ता गरि काम गर्ने शर्तमा संस्था दर्ता भई काम गरेकै हो । नेपाल सरकारले पनि २,२ पटक रातो किताबमा बजेट विनियोजन गरी काम गरेकै हो । वर्तमान राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीलाई ल्याएर रंगशालाको शिल्यानास पनि गरेकै हो । तर विगत ४ बर्ष देखि एकाएक सो रंगशालाको नाममा परिवर्तन गर्ने सरकारको षडयन्त्र शुरु भएपछि आदिवासी जनजातिहरुको छातीमा बम विष्फोट गराए जतिकै भएको छ ।

सम्माननीय प्रधानमन्त्रीज्यूको निवास बालकोटमा आजभन्दा ४ बर्ष अघि रंगशालाको नाम परिवर्तन गर्ने भनी अभिव्यक्ति सुने देखि नै आदिवासी जनजातिहरुलाई वहाँको हेर्ने दृष्टिकोण अति तुच्छ जस्तो लागिरहेको थियो । अब बल्ल थाहा भयो कि वहाँका महान दूतहरु झापामा राजनीति गर्ने अनि सिंहदरबारमा सुटुक्कै छिरेर ठूलठूला योजनाहरु आफ्नो पक्षमा पारेको भन्दै केही अरौटे भरौटे नेताज्यूहरुको चर्तिकला हेर्दा झन् अचम्म लाग्न थालेको छ ।किन त भन्दा सिंहदरबार चाहि हाम्रो घर हो, हाम्रो विर्ता हो । हामीले जे भन्यौं सो नै सुन्छ अनि गर्छ भन्ने धेयबाट केही झापाली नेताहरु दिनरात घरधन्दा नै सिंहदरबार बनाएको देखिन्छ । यसरी आदिवासी जनजातिहरुमाथि ठूलो प्रहार सिंहदरबारबाटै भईरहेको हुँदा यस प्रति अब पनि हामी सतर्क र सजग नहुने हो भने अझ ३ सय बर्ष पछि पर्ने देखिन्छ ।
आदिवासी रंगशाला माथिको राजनीति बन्द गरिएन भने यसले भोलिको दिनमा अरु भयङ्कर दुर्घटनाहरु ननिम्तेला भन्न सकिन्न । यो त एउटा सानो सुरुवात मात्रै हो । भर्खरै काठमाडौंको नेवार गुठीहरु समाप्त पार्ने षडयन्त्रको विरुद्ध त्यहाँका नेवाःहरु एकजुट भए अब हामी सम्पूर्ण आदिवासी जनजातिहरु यो रंगशालाको निमत्त एकजुट भएनौं भने हाम्रो कमजोरीको फाईदा लिदै सत्ता पक्ष र एकात्मक ब्राम्हणवादहरुले फेरि हामीलाई हली गोठाला मात्र बनाउने पक्कै छन् । हामीमा चेतना आउनु जरुरी छ, आदिवासी जनजातिका टाठाबाठाहरुले अब पनि सजग नहुने हो भने सधै दास हुनेनै छौं । त्यसमा कुनै दुईमत नहोला ।

यसरी पछिल्लो घटनाक्रम झन् डरलाग्दो देखिदैछ । सरकार एकदलकै दुईतिहाई छ । उसलाई कुनै प्रतिपक्षीको खाँचो छैन, न त समन्वय गर्छ, न त छलफल नै चलाउँछ, एकलौटी ढंगबाट राणा शासनको शैलीमा देशलाई हाकीरहेका छन् । तानाशाह शैलीमा देश चलाईरहेको वर्तमान सरकारले आदिवासी जनजाति भनेका गोरु, गधा हुन् यिनीहरुलाई जोताई रहने र भारी बोकाई रहने हो । यसरी हामी माथि भईरहेको अन्यायको विरुद्ध एकजुट नहुने हो भने हामी कसरी राज्यको सबै संयन्त्रहरुमा पुग्न सक्छौं ।

———————————————————————————————–
यसरी पछिल्लो घटनाक्रम झन् डरलाग्दो देखिदैछ । सरकार एकदलकै दुईतिहाई छ । उसलाई कुनै प्रतिपक्षीको खाँचो छैन, न त समन्वय गर्छ, न त छलफल नै चलाउँछ, एकलौटी ढंगबाट राणा शासनको शैलीमा देशलाई हाकीरहेका छन् । तानाशाह शैलीमा देश चलाईरहेको वर्तमान सरकारले आदिवासी जनजाति भनेका गोरु, गधा हुन् यिनीहरुलाई जोताई रहने र भारी बोकाई रहने हो । यसरी हामी माथि भईरहेको अन्यायको विरुद्ध एकजुट नहुने हो भने हामी कसरी राज्यको सबै संयन्त्रहरुमा पुग्न सक्छौं । त्यसैको परिणाम हो आदिवासी रंगशालामा राजनैतिक रङ्ग भरिएको । किन कि यदि सिंहदरबारमा हाम्रा पनि कोही मन्त्री, सचिव भएको भए हाम्रो पहुँच भएको भए, समावेशी समानुपातिक पद्दतीबाट मन्त्री देखि पिउनसम्म हाम्रो अनुहारहरु त्यहाँ भएको भए सबैले समानढंगबाट विकास निर्माण देखि बजेटहरु गाउँ, टोलमा पुग्ने थियो । तर जसको शक्ति उस्को भक्ति भने झैं जो मन्त्रीहरुसँग लेपासिदै बजेटमाग गर्दै जनताहरुलाई भ्रममा पारेर आफ्नो भोट बचाउनको निमित्त सिंहदरबारमा ढोगी भएर बसेका छन् । तिनीहरुको गलत स्कुलिङ्गको परिणाम आज आदिवासी रंगशालामाथि राजनैतिक करण गरेर नाम परिवर्तनको कित्तामा उभिएको छ ।
खैर अब हामीले यसप्रति गम्भीर हुनु पर्दछ । आदिवासी जनजाति संम्बन्धी अन्तराष्ट्रिय श्रम संगठनको १६९ ले आदिवासी जनजातिहरुको जल, जंगल र जमिनमाथि पूर्ण अधिकार छ । उनिहरुलाई नसोधी राज्यले कुनै निर्णय गर्न मिल्दैन भन्ने हामीले जुन सोचिरहेका छौं त्यो गलत भएको छ । त्यसैले हाम्रो अस्तित्व रक्षाको लागि आदिवासी रंगशालालाई बचाउन तमाम उत्पीडित जाती, वर्ग एक हुनुपर्दछ । यसरी हामी आदिवासीहरुको अस्तित्व, पहिचान मेट्ने षडयन्त्र झापाबाट शुरुभएको छ, यसलाई झापामै अन्त्य गर्न तमाम आदिवासी जनजातिहरु यो संग सम्बद्ध संघसंस्थाहरु एकजुट हौं । रंगशाला माथि भईरहेको राजनैतिकलाई तहसनहस पारौं । जय आदिवासी जनजाति ।

                                                                   लेखक, साझा लिम्बुवान मासिकका सम्पादक हुन् ।

शनि, असार ७, २०७६ मा प्रकाशित

यसमा तपाइको मत

विचार/ब्लग बाट अन्य

किन विवादित बन्यो, आदिवासी रंगशाला ?

  पूर्वी मधेसमा पहाडिया समुदाय विक्रम सम्बत २००० साल आसपासबाट झर्न सुरु गरेका हुन् । यी समुदाय झर्नअघि नै मधेसमा राजवंशी, ताजपुरिया, धिमाल, सन्थाल आदि जातिहरूको बसोवास थियो । झोडा खुल्दैछ भन्ने थाहा पाएपछि विसं...

स्थानीय कार्यपालिकामा बिज्ञ समूहको आवश्यकता किन छ ?

तपाईंको विरुद्धमा कलम चलाएं होला तर मेरो एउटा मात्र आग्रह के भने यो मुलुकको राजनीतिक परिवर्तन यहाँले एक्लै गर्नुभएको अवश्य पनि होईन । पञ्चायतकालिन सत्ताधारीहरु र राजा बिरेन्द्र, ज्ञानेन्द्रलाइ सराप्दै भागेर हिड्दा तपाईंलाई ढिडो...

विदेशीहरु भन्छन्, “कुकुर संग्रहालय खोल्नुस्, आम्दानी बढाउनुस्”

   भारतको केरेला राज्य सरकारद्धारा सञ्चालित कुकुर पुनस्र्थापना केन्द्रमा घरवार विहिन भएका कुकुरहरु संग्रह गरि राखिएको छ । “सुरक्षित पर्यटकिय गन्तव्य मानिने र रोजगारीको निकै धेरै अवसर सृजना गर्न सकिने भएकोले विकाशन्मुख राष्ट्रले स्ट्रे...

माओबादको बैचारिक त्रुटी र आलोचनात्मक दृष्ट्रिकोण

२६ December १९८३ मा हुनान प्रान्तमा जन्मिएका माओ सन् १९११ को क्रान्ति पश्चात छ महिना सैनिकमा कार्यरत भए । जहाँ उनले सैनिक दर्शनबारे यथेस्ट ज्ञान प्राप्त गरे । पछि १९१८ मा एक बिश्वबिद्यालयबाट स्नातक...

मेरो नजरमा राष्ट्रिय विभूति महानन्द– भारती न्यौपाने

“चाहिँदैन स्वर्ग किं वा वैकुण्ठको बास नेपालको सेवा गरौँ रहुन्जेल सास” – महानन्द सापकोटा नेपालको पूर्वी जिल्ला इलामको इरौंटार गाविसअन्तर्गत पर्ने देवन छापको सापकोटा परिवारमा जन्मिएका महानन्द सापकोटा (विसं १९५३–२०३५) पूर्वका मात्र नभएर राष्ट्रकै विभूति हुन्...

अबको ८२ दिन पछि म यो सरकारको तारिफ नै तारिफ गर्न चाहान्छु: रवि लामिछाने

सरकारका काम कारवाहीमा प्रश्न जिज्ञासा, शंका, प्रतिक्रिया अभिव्यक्त गर्नु एकदमै स्वभाविक र सामान्य कुरा हो । त्यो भन्दा पनि ठूलो कुरा यो आम मानिसको अधिकार हो, संचार माध्यमको धर्म हो । सरकारले के बिराउँछ...

“म जन्मिएको दिन” – सुमन लेप्चा (वाङ्गचु)

म जन्मिएको दिन आकाश गर्जिएको थियो रे हुरि बतास चलेको थियो रे बादल रुएको थियो रे भन्छ्न म जन्मिएकै दिन त्यो पारी गाउँमा पहिरो पनि गएको थियो रे त्यसैले मलाई मेरो रिस्तेदारहरुले क्रोधित भएको बेलामा कसैले चैते बाँदर भन्छन कसैले हुरिबतास भन्छन त्यसमाथी ढाट्ने दिनमा जन्मिएर कतिले गिज्याएर सिरिया...

हाम्रो लागि प्रश्नहरु !

प्रतिक राई विभिन्न सञ्चारमाध्यम अनि सामाजिक सञ्जालहरुमा लेखिएको र देखिएको परदेसी भूमिमा नेपाली दाजुभाइ दिदीबहिनीको पीडाले सबै नेपालमा अनि संसारमा छरिएर बसेका नेपालीहरुलाई मार्मिक बनाएको छ । उच्च शिक्षा आर्जन अनि आँखाभरी सपना बोकी अति...

कोटा र आरक्षणमा नै रमाउने बानी परिसक्यो

महिलाका लागि सुरक्षीत समाजको परिकल्पना गर्ने हो भने शबैभन्दा पहिला महिलालाई हेर्ने दृष्टिकोण ,गर्ने व्यवहार र उनिहरुको अधिकारको पक्षमा परिवर्तन आउन निकै जरुरि छ । वर्तमान महिलाको अवस्था धरै राम्रो छ र आजको दिनमा...

भारतसगको ५० को मैत्री तथा शान्ति सन्धि यथावत, मोदी सरकार दङ्ग ओली सरकारका दाँतमा ढुंगा !

डिराज कोइराला भारतीय कृपाबाट बहुदल र गणतन्त्र भित्र्याएर सत्ता कब्जा गर्ने उद्देश्य लिएका यो देशका तात्कालिन अराष्ट्रियतत्व अर्थात टेररिष्टहरूले भारतलाई खुशी राख्नकालागि परराष्ट्र मन्त्रालयको जैसी कोठामा र नारायणहिटी राजदरवारको लाल बाकसमा सुरक्षित रहेको तथाकथित २...