अमेरिका र इरान युद्धतर्फ !

हाम्रो दमक

बीबीसी । पछिल्लो समय इरान र अमेरिकाबीचको तनाव निकै जोखिमपूर्ण बिन्दूमा आइपुगेको छ । पछिल्ला कदमलाई हेर्दा दुई राष्ट्र युद्धको मुखमा आइपुगेकोजस्तो देखिन्छ । केहीले दुई राष्ट्रले भित्रभित्रै युद्धको तयारी गरिरहेको आशंका व्यक्त गरेका छन् ।

इरान र अमेरिकाबीचको विवादलाई लिएर प्रमुख दुई दृष्टिकोण बाहिर आएका छन् ।

दृष्टिकोण एकः इरानको गल्तीले समस्या आयो
पहिलो दृष्टिकोण अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको प्रशासनका सथर्मकहरुको हो । तिनमा हालको समस्या आउनु इरानको गल्ती छ भन्ने परेको छ ।

अमेरिकाको मध्यपूर्वमा रहेका आधारमाथि आक्रमण हुने सम्भावनाबीच अमेरिका अघि बढेको तिनको भनाई छ । इरानबाट अमेरिकी आधार खतरामा परेको बारे एकदमै कम जानकारी मात्र बाहिर आएको छ । हालै अमेरिकाले मध्यपूर्वमा अतिरिक्त सेना र युद्ध सामाग्री तैनाथ गरेको छ । साथै इरानको छिमेकी देश इराकबाट अत्यावश्यक बाहेकका अमेरिकी कर्मचारी फिर्ता बोलाइएको छ । युद्धको योजनामा विचारमन्थन भइरहेको खबर पनि आएका छन् ।

अमेरिकाले यी कदमबाट इरानलाई प्रष्ट संकेत दिन खोजेको छ, यदी मध्य–पूर्वको अमेरिकी आधारमा कुनै प्रकारको पनि आक्रमण भयो भने त्यसको कडा जवाफ दिइनेछ ।

दृष्टिकोण दुईः अमेरिकाले संकट चुल्यायो
अर्को दृष्टिकोण अनुसार यो पूरै संकटको लागि अमेरिकालाई जिम्मेबार बताउँछ । स्पष्ट रुपमा इरानमा यो सोचाई छ । तर अमेरिका भित्र पनि ट्रम्प प्रशासनको उग्रताका आलोचकले यही विचार व्यक्त गरिरहेका छन् ।

त्यति मात्र होइन, अमेरिकाका मित्रशक्ति मानिने कयैन प्रमुख युरोपेली राष्ट्रले पनि यस्तै चिन्ता व्यक्त गरेका छन् । यस दृष्टिकोणका अनुसार ट्रम्प प्रशासनमा हाल इरानमाथि आक्रमक व्यवहार गरिनुपर्छ भन्ने व्यक्ति हाबी भएका छन् । त्यस्तो विचार राख्ने प्रमुख व्यक्तिमा राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार जोन बोल्टन र विदेश मन्त्री माइक पोम्पेओलाई मानिन्छ ।

यी दृष्टिकोण राख्नेले अमेरिकी प्रशासनका गरमपन्थीहरुले जुनै हालतमा इरानको इस्लामिक सत्ता परिवर्तन गर्न चाहेको आरोप लगाएका छन् ।

तिनको विश्वासमा गरमपन्थी अत्यधिक आर्थिक दवाव हाल्दा पनि सफलता प्राप्त नभए उपयुक्त समयमा सैन्य कारबाहीबारे विचार गरिरहेका छन् ।

वास्तविकता के हो ?
यी दुई दृष्टिकोणलाई मिलाएर हेर्दा मात्र ‘यथार्थ’ बाहिर आउँछ । अहिलेको अमेरिका र इरानबीचको विवाद कुनै पूर्व निर्धारित योजनाबीना अचानक अगाडि आएको जस्तो देखिए पनि ट्रम्प सत्तामा आएबाट नै यस्तो अवस्थाको आशंका गरिएको थियो ।

सन् २०१५ मा इरान र विश्वका शक्ति राष्ट्रबीच भएको परमाणु सम्झौतापछि इरानमाथिका जुन जुन प्रतिबन्ध हटाइएका थिए, हाल सम्झौताबाट अमेरिका बाहिरिएर ति प्रतिबन्ध पुन लगाइएको छ । यहीँबाट इरान र अमेरिकाबीचको वर्तमान गतिरोध शुरु भएको हो ।

यसबाट इरानको अर्थव्यवस्था नराम्रोसँग प्रभावित बनेको छ । यसबीच इरानले सम्झौतामा प्रतिवद्ध जनाइरहेका बाँकी युरोपेली शक्तिलाई परमाणु गतिविधि पुनः संचालन गर्ने चेतावनी दिएको छ ।

ट्रम्प अमेरिकी सेनालाई विदेश पठाउन चाहँदैनन् ?
डोनाल्ड ट्रम्प सत्तामा आएपछि इरानसँगको अमेरिकी सम्बन्ध महत्वपूर्ण मोडमा पुगेको छ ।

एक वर्ष अघि राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानसँग भएको परमाणु सम्झौता तोडिदिए । त्यसपछि उनले इरानविरुद्ध अधिकतम दवावको रणनीति अंगिकार गरेका छन् । यसबाट इरानले ठूलो असहजता भोगिरहेको छ ।

इरानले परमाणु कार्यक्रमका युरोपेली हस्ताक्षरकर्ता राष्ट्रलाई खराब हुदैं गएको आफ्नो अर्थतन्त्रलाई सहयोग गर्न माग गरेको छ । यसो नभएमा आफू परमाणु कार्यक्रमबाट बाहिरिने उसले धम्की दिइरहेको छ । तर इरानको उक्त कदम अमेरिकालाई इरानमाथि कारबाहीको गर्ने बहाना हुनसक्छ ।

इरानसँग युद्ध गर्ने विषयमा राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प आफै पनि त्यति उत्साहित नभएको रिपोर्ट बाहिर आएका छन् । उनले राष्ट्रपति निर्वाचन अभियानमा अमेरिकी सेनालाई विदेश पठाउने कुराको विरोध गरेका थिए । तर अमेरिकी सेना वा तिनको आधारमाथि आक्रमण भएको अवस्थामा उनले चुपचाप बस्न मिल्नेछैन ।

युरोपेली राष्ट्रको चिन्ता
यो सबैबीच अमेरिकाको मध्यपूर्वका प्रमुख सहयोगी इजरायल र साउदी अबर किनारामा बसेर तमासा हेरिरहेका छन् । तर अमेरिकाका युरोपेली मित्र राष्ट्र भने विकसित घटनाक्रमबाट चिन्तित छन् ।

स्पेन, जर्मनी र नेदरल्याण्डले विकसित तनावलाई औँल्याउँदै विगतदेखि अमेरिकासँग गर्दै आएको सैन्य गतिविधिलाई रोकिदिएको छ ।

यदी भावी दिनमा इरान र अमेरिकाबीच युद्ध भड्किएमा त्यो मुलत समुन्द्री र हवाई युद्ध हुनेछ । तर केहीपछि नै युद्ध सम्पूर्ण मध्यपूर्व फैलिनेछ ।

युरोप इरानसँगको युद्धले निम्त्याउन सक्ने यही भयावह अवस्थाबाट चिन्तित देखिन्छ ।

ट्रम्पको कमजोर अन्तराष्ट्रिय कुटनीति
ट्रम्प सत्तामा आएपछि केही विज्ञले विदेश नीति मामिलामा अमेरिकाबाट ठूल ठूला कमजोरी हुने आशंका व्यक्त गरेका थिए ।

इरानसँगको गतिरोधलाई त्यही कमजोरीको हिस्साको रुपमा हेरिदैंछ । ट्रम्प सत्तामा आएलगतै जलवायु परिवर्तनजस्ता महत्वपूर्ण अन्तराष्ट्रिय सम्झौताबाट अमेरिकालाई निकाले । अन्य अन्तराष्ट्रिय सम्झौताप्रति पनि उनको असहमति व्यक्त गरे ।

त्यस्तै क्षेत्रीय मित्रका एजेण्डमा पूर्ण निर्भर रहने, लामो समयदेखि नाटोका सहयोगी मित्रसँग तनाव सिर्जना गर्नेजस्ता कुटनीतिक कमजोरी अवलम्बन भएका छन् ।

के साँच्चै इरानबाट अमेरिकालाई खतरा छ ?
के इरानबाट अमेरिकामाथि ठूलो संघर्षनै आवश्यक हुने खालको खतरा छ ? धेरै अमेरिकी कुटनीतिक पण्डित यसमा सहमत छैनन् ।

अमेरिकी कुटनीतिज्ञहरुले हाल इरानलाई अमेरिकी हितमाथि आक्रमण भए गम्भीर परिणाम भोग्नुपर्ने प्रष्ट सन्देश दिए पनि युद्ध आवश्यक नभएको बताएका छन् ।

स्थिति निश्चित रुपमा युद्धतर्फ अघि बढीरहेको छ । तर पुरा प्रक्रिया अनिच्छा पूर्ण रुपमा अघि बढिरहेको देखिन्छ र यसमा कसैको नियन्त्रण नभएको देखिन्छ । तर यदी कुनै संघर्ष भयो भने यो अमेरिकी र इरानीबीचको अल्पकालीन सोच र कुटनीतिक असक्षमताका कारण निम्तनेछ

शनि, जेष्ठ ४, २०७६ मा प्रकाशित

यसमा तपाइको मत

अन्तर्राष्ट्रिय खबर बाट अन्य

अभिनाश प्रतियोगिताकै उत्कृस्ट खेलाडी, करन बने प्लेयर अफ द म्याच

काठमांडौ । युएईलाई तेश्रो टि-२० मा १४ रनले पराजित गर्दै नेपालले इतिहासमै पहिलो पटक टि-२० अन्तर्राष्ट्रिय सिरिज जित्न सफल भएको छ। वर्षको कारण १० ओभरमा छोट्याईएको खेलमा नेपालले पहिले ब्याटिंग गर्दै १०४/८ को योगफल तयार...

लिम्बुवान नागरिक समाज बेलायतको अध्यक्षमा वनेम

बेलायत, ७ माघ । लिम्बुवान नागरिक समाज बेलायतको चौथो महाधिवेशनले छत्र वनेमलाई सर्वसम्मतले अध्यक्षमा निर्वाचित गरेको छ । वनेम यसअघि समाजका महासचिव थिए । शनिबार आसफोर्डमा भएको महाधिवेशनले वनेमको अध्यक्षतामा २९ सदस्यीय कार्य समिति चयन...

श्रीमतीले यौनसम्पर्क गर्न नदिएको झोँकमा चक्कुले काटे आफ्नै लिङ्ग काटेपछि..

एजेन्सी | भारतको उत्तर प्रदेशका एक व्यक्तिले आफ्नो लिङ्ग काटेका छन् । उनले आफ्नी श्रीमतीको झोँकमा आफ्नो लिङ्ग काटेका हुन् । अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमका अनुसार श्रीमतीले सम्भोग गर्न नदिएपछि घाँसी राम नाम गरेका ब्यक्तिले रिसको...

मूल्य वृद्धिको विरोधमा फ्रान्समा भएको प्रदर्शनमा एकको मृत्यु

फ्रान्स । इन्धनमा भएको मूल्य वृद्धिको विरोधमा फ्रान्समा भएको प्रदर्शनमा एक जनाको मृत्यु भएको छ ।इन्धनको मूल्य वृद्धिको विरोधमा झन्डै तीन लाख मानिस सडकमा उत्रिएर विरोध प्रदर्शन गरेका थिए । त्यस क्रममा प्रहरी र प्रदर्शनकारीबीच...

संसद भवनभित्रै सांसदहरुबीच हात हालाहालदेखि लात हानाहानसम्म !

श्रीलंका। संसद भवनभित्रै सदन चलिरहेको बेला सांसदहरुबीच हात हालाहाल भएको छ। बिहीबार दिउँसो बसेको संसद बैठकमा सरकार पक्षधर र विरोधी दलका सांसदहरुबीच कुटाकुट भएको हो। राष्ट्रपति मैत्रिपाला सिरिसेनाले प्रधानमन्त्रीमा नियुक्त गरेका महिन्दा राजपक्षले आफूलाई ध्वनीमतबाट...

संसदबाट प्रधानमन्त्री विरुद्धको अविश्वासको प्रस्ताव पारित !

कोलम्बो । श्रीलङ्काको पुनर्स्थापित संसदले नवनियुक्त प्रधानमन्त्री महिन्दा राजापाक्ष विरुद्ध परेको अविश्वासको प्रस्ताव पारित गरेको छ। मंगलबार श्रीलङ्काको सर्वोच्च अदालतले राष्ट्रपति मैत्रीपाला सिरिसेनाले विघटन गरेको संसदलाई पुनःस्थापना गर्ने आदेश दिएलगत्तै संसदले सिरिसेना नियुक्त राजापाक्षलाई अश्विकार...

एमनेस्टीले फिर्ता लियो सुकीलाई दिएको सर्बोच्च सम्मान !

काठमाडौं । मानवअधिकार सम्बन्धी अन्तरराष्ट्रिय सँस्था एमनेस्टी इन्टरनेशनलले म्यानमारकी नेतृ आङ सान सुकीलाई दिएको सर्वोच्च सम्मान फिर्ता लिएको छ। सुकीको मानवअधिकार प्रतिको प्रतिवद्धता र व्यवहारप्रति विश्वव्यापी रुपमा प्रश्न उठेपछि उक्त सम्मान फिर्ता लिइएको हो। सन्...

पाईलटले नै मापसे गरेर प्लेन उडाउन लागेपछि…

भारत। भारतको राष्ट्रिय ध्वजावाहक बिमान कम्पनि एयर इन्डियाका एक सिनियर क्याप्टेनले मापसे गरेर प्लेनउदाएको पाईएपछि तीन वर्षको लागि कमर्सियल जेट उडाउन नसक्नेगरि ग्राउण्डेड हुने भएका छन् ।सिनियर पाईलट अरभिन्द कठपालीया मापसे चेकिङका क्रममा यस्तो...

गोली हानाहान हुँदा सुरक्षाकर्मीसहित १५ जनाको मृत्यु !

अफगानिस्तान। अफगानिस्तानमा शुक्रबार भएको गोली हानाहानको घटनामा परी १५ जनाको मृत्यु भएको छ । मृत्यु भएका मध्ये तीन जना सुरक्षाकर्मी र अरु १२ जना लडाकू रहेको अधिकारीहरुले जनाएका छन् । घटना अफगानिस्तानको बड्घीस प्रान्तको क्याडिस...

राष्ट्रपतिद्वारा एक्कासी संसद भंग,नयाँ चुनावको घोषणा !

एजेन्सी । श्रीलंकाका राष्ट्रपति मैत्रीपाला सिरिसेनाले संसद भंग गरेका छन् ।संसद भंग गरेर उनले जनवरी ५ मा देशमा आमचुनाव गर्ने घोषणा गरेका छन्  । प्रधानमन्त्री महिन्द्रा राजपाक्षेसँग संसदमा पर्याप्त समर्थन थिएन । २६ अक्टोबरको नाटकीय...