मेरो नजरमा राष्ट्रिय विभूति महानन्द– भारती न्यौपाने

भारती न्यौपाने

भारती न्यौपाने-शान्तिनगर

“चाहिँदैन स्वर्ग किं वा वैकुण्ठको बास
नेपालको सेवा गरौँ रहुन्जेल सास” – महानन्द सापकोटा

नेपालको पूर्वी जिल्ला इलामको इरौंटार गाविसअन्तर्गत पर्ने देवन छापको सापकोटा परिवारमा जन्मिएका महानन्द सापकोटा (विसं १९५३–२०३५) पूर्वका मात्र नभएर राष्ट्रकै विभूति हुन् । नेपाली वाङ्मयको श्रीवृद्धिका लागि सापकोटाको महत्त्वपूर्ण, अविस्मरणीय तथा प्रेरणादायी योगदान रहेको छ ।

सापकोटाले गाउँको परिवेशमा गाई गोठालाको जीवनमा अँगारले पोतेको पाटीमा कमेरोले सिलोक कोर्दै अध्ययन आरम्भ गरेका हुन् । धुलौटोमा अक्षर चिन्ने जमानामा रहेर पनि इलामको त्यस विकट गाउँ देवन छापबाट उदाएका सापकोटाले उदाउँदो सूर्यले छरेको तेजिलो किरण झैँ ज्ञानको ज्योति छरिरहे । महानन्द एघार वर्षको उमेरमा बुबाबाट टुहुरो भएपछि आमाको पछि लागेर भारतको तेजपुरमा सरकारी स्कुलमा पढ्न पुगे । दुःख गरेर कमाएको आमाको कमाइले उनको पढाइ जेनतेन चलेको थियो । उनले १६ वर्षको उमेरमा अङ्ग्रेजी भाषा पनि सिके । उनी असमिया, बङ्गाली, हिन्दी र नेपाली भाषा राम्ररी बोल्न सक्थे । उनले जहाज कम्पनीमा काम गरेर आमालाई सहयोग गरे । यसरी उनी मेट्रिकसम्मको अध्ययन गरेपछि नेपाल आएर विभिन्न दुःख कष्ट खप्दै पनि नेपालीका भलाइका लागि बाँचे ।

महानन्दले सारा जीवन नेपाल र नेपालीका निम्ति बिताए । नेपाली राष्ट्रियता बचाउन उनले धेरै कोसिस गरे । नेपाली जनता शिक्षित बनुन्, राष्ट्रको समुन्नत विकास होस्, बुद्धि र विवेकले काम गरियोस्, कसैले नेपाली भनेर अपहेलना गर्न नपाउन् भन्ने उनको दृढ इच्छा थियो । उनले गरिबी, भोक, प्यास खेपे तर नेपाली राष्ट्रियता र भाषाको अस्मितालाई कहिल्यै छोडेनन् ।

मेरो सम्झनामा अहिले पनि ताजा हुन्छ, म सानै छँदा पुगेको देवन छाप । कति रमाइलो, तर साह्रै विकट थियो त्यो ठाउँ । देवनछापको माटोमा मैले साहित्यको वासना मगमगाएको भेटेकी थिएँ, जुन वासना महानन्द सापकोटाले छरेर जानुभएको थियो । धेरै वर्ष भयो । म आठ, नौ कक्षामा पढ्दा स्काउटको कार्यक्रमा त्यहाँ गएकी थिएँ गुरुहरूको साथमा । अझै ताजा छ मनमस्तिष्कमा, देवनछाप स्कुलमा तीन रात बिताएको र त्यही कान्लो र आली नाघेर परेड खेलेको ।

आदरणीय गुरु शिवकुमार पौड्यालज्यूले औँल्याउँदै भन्नुभएको थियो  “यो भाषाशास्त्री महानन्द सापकोटाको जन्मस्थल हो ।” आहा ! साहित्यकार अनि भाषाशास्त्री महानन्द सापकोटाको पवित्र जन्मस्थल देवनछापमा पाइलो राख्दा मात्र पनि आफू गर्वले आनन्दित भएकी थिएँ । सानैदेखि साहित्यप्रति लगाव थियो क्यार मेरो । त्यसैले त त्यो माटोको सुगन्धले मलाई झस्काइरह्यो । तर, लेखन अभ्यास नभएकाले होला त्यसबेला मैले यस्तो भावनालाई लेखनमा उतार्न सकिनँ ।

सापकोटाका साहित्यिक कृतिले हामीलाई लेखनमा प्रेरणा त दिएकै छन् सँगसँगै राष्ट्रियताको बारेमा सचेत गराउने, जातीय हिंसाको विरुद्ध आवाज उठाउने, सामाजिक सञ्चेतना जगाउने, आफ्नो भाषाप्रति सचेत रहने जस्ता कुरा समेत हामीलाई समर्पित गरेका छन् ।

देशभित्रका विभिन्न साहित्यिक राजनीतिक आन्दोलनदेखि लिएर भाषाको झर्रो स्वरूपलाई सुदृढ पार्ने कार्यको योगदान महानन्द सापकोटाले गरेका छन् । राष्ट्रभाषा र राष्ट्रिय संस्कृतिको जगेर्ना गर्ने, भाषा र संस्कृतिमा कतैबाट आँच आउन नदिने जस्ता कार्यमा उनको योगदान रहेको छ । पूर्वाञ्चलमा शिक्षाको प्रचार गर्नु, सामाजिक सुधार ल्याउनु, अछुत मानिएका वर्गका केटाकेटीलाई स्कुल भर्ना गराउनु जस्ता सम्मानित र जोखिमपूर्ण कार्य उनले गरेका छन् । मेची अञ्चलको झापामा पहिलो छापाखानाको स्थापना पनि उनैले गराएका हुन् ।

नेपाली साहित्यमा प्रशस्त कृति रचना गरिसकेका सापकोटालाई सार्वजनिक चर्चामा खास ल्याइने गरिएको छैन । केन्द्रमा रहेका लेखक र कविका विषयमा बढी नै चर्चा गरिने हुनाले पनि उनी ओझेल परेका देखिन्छन् । नेपाली साहित्यमा देवकोटा, सम, पौड्याल, घिमिरेजत्तिकै उत्कृष्ट रचनाका धनी महानन्दलाई कुनै पनि साहित्यिक सभाहरूमा चर्चाको विषय बनाइँदैन । तर, उनमा साहित्यिक प्रतिभा बेजोड रहेको कुरा उनका कृतिहरूको अध्ययनबाट पुष्टि हुन्छ ।

दर्जनौँ कृतिका रचनाकार महानन्दका रचनाहरूमा सरलता र सहजता पाइन्छ । उनका ‘मनलहरी’, ‘आहुति’, ‘अपुङ्गो’, ‘अन्न’, ‘आशा’, ‘आँसु’ (लोकलयका वार्णिक कविता), ‘हाम्रो नेपाल’, ‘आँटे’, ‘विशाल नेपाल’ आदि कविता कृति र ‘सुखको बाटो’ र ‘नेपाल कस्तो हुनुपर्छ’ (लेख), ‘हाम्रो साहित्य’ भाग १ देखि ५ (सम्पादन), ‘नेपाली भाषा’ (लेख सङ्ग्र्रह, सम्पादन), ‘सरिशब्द’ (कोश), ‘चानचुन’ (भाषिक निबन्ध), ‘नेपाली धातु परिचय’, ‘जनजिब्रो’ (भाषा), ‘खस र खस भाषा’ (भाषा), ‘नेपाली निर्वचनको रूपरेखा’ (भाषा), ‘सापकोटाको निबन्धावली’, ‘स्त्री शिक्षा परिषद् कीर्तिराना’, ‘नेपाली शब्द परिचय’, ‘क्रियान्वयी व्यञ्जना र कीर्तिराना’ आदि कृतिहरू पुस्तकाकारका रूपमा रहेका छन् ।

यति धेरै कृतिका सष्टा महानन्द सापकोटा नेपाली साहित्य तथा भाषा जगत्का एक विभूति हुन् । उनले देश र राष्ट्रको हितमा धेरै कार्य गरेका छन् । उनलाई राष्ट्रिय स्तरबाट सम्मानसहित उपाधि दिनुपर्ने ठाउँमा अहिलेसम्म कुनै विशेष सम्मान पनि गरिएको छैन र ओझेलमा पारिएको देखिन्छ । राष्ट्रकै विभूतिको रूपमा महानन्द सापकोटालाई स्वीकार गरियोस् । उनको १२३ औँ जन्मजयन्तीको अवसरमा साहित्यिक अमरत्वको शुभेच्छा प्रकट गर्दछु ।

जय साहित्य !

सोम, बैशाख ३०, २०७६ मा प्रकाशित

यसमा तपाइको मत

विचार/ब्लग बाट अन्य

दमक आसपास १० हजार सवारी कारवाहीमा

दमक,१० जेठ । ट्राफिक प्रहरी कार्यालय दमकले चालु आर्थिक वर्षको १० महिनाको अवधिमा ट्राफिक सवारी नियम उलङघन गर्ने ९ हजार वढी सवारी साधनहरुलाई कारवाही गरि रु ६४ लाख बढी राजस्व संकलन गरेको छ । कार्यालयका...

कमलको बाँसवारी स्कुलमा जुरेस

कमल ,१० जेठ । झापाको कमल गाँउपालिका वडा नम्बर १ स्थित बाँसवारी माध्यमिक विद्यालयमा रेडक्रस गठन गरिएको छ । नेपाल रेडक्रस सोसाईटी लखनपुर  उपशाखाको अगुवाईमा शुक्रवार जुनियर रेडक्रस सर्कल (जुरेस ) गठन गरिएको उपशाखा...

रंगशालाका बारेमा सरोकारवालापक्ष संग अन्तरकृया

दमक,१०जेठ । झापाको कमल गाँउपालिका ५ स्थित आदिवासी रंगशाला तथा स्मृति प्रतिष्ठानले विहिबार रंगशालाका बारेमा सरोकारवाला हरुसंग अन्तरकृयाको आयोजना गरेको छ ।  रंगशालाका वारेमा भईरहेका गतिविधिहरुका सम्बन्धमा विस्तृत जानकारी दिने उद्देश्यले सरोकारवालाहरुसंग अन्तरकृया गरिएको...

दुई दिने एडभान्स प्लम्बर तालिम बिर्तामोडमा सम्पन्न

बिर्तामोड । झापाका प्लम्बरलाई थप दक्ष र सक्षम बनाउन एडभान्स प्लम्बर तालिम दिइएको छ । पञ्चकन्या ग्रुप अन्र्तगत पञ्चकन्या प्लास्टिक डिभिजनको आयोजनामा भएको एडभान्स तालिममा प्लम्बरको कार्यविधि, बाथरुम, किचनलगायत स्थानमा उत्पन्न विभिन्न कठिनाईहरुको उचित...

जनप्रतिनिधिले धनकुटामा तिरिदिए विद्यालयको ऋण

धनकुटा नगरपालिका वडा नम्बर तिनका बडाध्यक्ष बिकास घिमिरेले अहिले सम्म आफु प्राप्तगर्ने सरकारी सेवा सुबिधावाट स्थानीय एक बिद्यालयको ऋण तिरिदिनु भएको छ । घिमिरेले ज्वालादेबी अधारभुत बिद्यालय ब्यबस्थापन गर्दा लागेको तिन लाख १८ हजार रुपैया...

रतुवामाईको सौठामा अस्पताल बन्ने

मोरङको रतुवामाई नगरपालिका वडा नम्वर ६ सौठामा विपी नेत्र प्रतिष्ठान नाक, कान, घाटि, आँखा अस्पतालको भवन शिलान्यास गरिएको छ । विपी नेत्र प्रतिष्ठान भक्तपुरले रतुवामाई नगरपालिकाको सौठामा निर्माण गर्ने अस्पताल भवनको बुधबार एक कार्यक्रमका विच...

विप्लव माओवादीद्धारा झापा बन्द फिर्ता

बिर्तामोड,९ जेठ । नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीले भोलि शुक्रवारका लागि आह्वान गरेको झापा बन्द फिर्ता लिएको छ । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली झापा नआउने भएसंगै विप्लव माओवादीले बन्द फिर्ता लिएको हो । पार्टीमाथि लगाईएको प्रतिबन्ध,...

रतुवामाईको सौठामा अस्पताल निर्माण हुने

९ जेठ–मोरङको रतुवामाई नगरपालिका वडा नम्वर ६ सौठामा विपी नेत्र प्रतिष्ठान नाक, कान, घाटि, आँखा अस्पतालको भवन शिलान्यास गरिएको छ । विपी नेत्र प्रतिष्ठान भक्तपुरले रतुवामाई नगरपालिकाको सौठामा निर्माण गर्ने अस्पताल भवनको आज एक कार्यक्रमका...

भोलि शुक्रबार झापा बन्दको आह्वान

बिर्तामोड,९ जेठ ।नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीले भोलि शुक्रवार झापा बन्दको घोषणा गरेको छ । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली जिल्ला आउने कार्यक्रम तय भएपछि पार्टीमाथि लगाईएको प्रतिबन्ध, गिरफ्तारी र धरपकडका बिरुद्ध नेकपा झापाले जिल्ला बन्दको घोषणा...

पाडाजुंगीलाई व्यवस्थित गरिदै

दमक,९ जेठ । कमल गाँउपालिका ५ को पाडाजुंगी चौंकलाई व्यवस्थित बनाउन थालिएको छ । वडा कार्यालयले गाँउपालिकाकै नमुना वार्डका रुपमा विकास गर्ने उद्देश्यले वडाको मुख्य क्षेत्र पाडाजुंगी चौंकलाई व्यवस्थित बनाउन थालिएको वडाध्यक्ष डम्बरवहादुर निरौलाले...