‘लागूऔषध तपाई हाम्रै समस्या भनेर बुझनुपर्छ’

हाम्रो दमक

 

कुमार गुरुङ लागूऔषध विरुद्धको सामाजिक अभियानकर्मी हुन् । झापाको दमकलाई कार्यथलो वनाएर विगत दुई दशक बढी समयदेखि यस क्षेत्रमा काम गरिआएका गुरुङ दमकको हेप्पी नेपाल विसडम फाउण्डेशनका अध्यक्ष हुन् ।
लागूऔषधका पूर्व प्रयोगकर्ता र स्थानीय युवाहरुको सक्रियतामा २०५७ सालमा सो फाउण्डेशन स्थापना गरेका हुन् । फाउण्डेशनले स्थापना यता लागूऔषधविरुद्ध जनचेतनासहित प्रयोगकर्ताहरुका लागि भने उपचार तथा पूर्नास्थापना केन्द्र सञ्चालनमा ल्याएका छन् । गुरुङले परामर्शदाता, कोअर्डिनेटरहुदै विगत एक बर्षदेखि संस्थाको कार्यकारी अध्यक्षको नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गरिआएका छन् । त्यस्तै,उनी पूर्नास्थापना संघ नेपाल झापाका महासचिव पनि हुन् ।
प्रस्तुत छ  : झापा, कमल गाउँँपालिका–५ स्थायी बसोबास गरिआएका कार्यकारी अध्यक्ष गुरुङसंग लागूऔषध,एचआइभी,एड्सलगायतका सेरोफेरोमा गरिएको कुराकानी ।

              –हेप्पी नेपाल विसडम फाउण्डेशन कस्तो संस्था हो ?
यो एक विशुद्ध सामाजिक संस्था हो । समाजमा रोगझै देखिएको लागूऔषध र त्यसले निम्त्याउने एचआइभी ÷एड्सका विरुद्ध जनचेतना दिन तथा कुलतमा लागेका व्यक्तिलाई उपचार तथा पूर्नास्थापना गराउनका लागि यो संस्था स्थापना गरिएको हो । स्थापना पछि हामी यहि उद्देश्य र लक्ष्यका साथ अगाडी बढिआएका छौं । मलाई लाग्छ, झापामा यो संस्थानै यस क्षेत्रको एक पूरानो संस्था हो । हामी जिल्लाका अन्य कयौं संस्थाहरुको एक अभिभावक संस्थाका रुपमा आफनो परिचय दिन सफल भएका छौं । त्यसैले हामी भाग्यमानी पनि छौ भनेर कता कता गर्व लाग्ने गर्छ ।

    –यतिका समयसम्म आउदाँ संस्थालाई नियमितता दिन गाहे भएन् र ?

राम्रो प्रश्न गर्नुभयो, आज यो संस्था आजसम्म यसरी स्थापित हुन कयौ अफ्ठ्यारा, चुनौतीहरु सहनु परेको छ । संस्थामा देखिने मुख्य चुनौतीनै आर्थिक पक्ष नै हुन् । संस्थालाई चलायमान बनाउन मुख्य पाटो आर्थिक पक्ष सवल हुनुपर्छ । काम गरिरहदाँ केहि संघसंस्था,दाताले दिएको कार्यक्रमको सहयोगबाहेक अन्य दिगो स्रोत नहुदाँ संस्था चलाउन निकै सकस झेल्नुपरेको छ । तर, हामीले त्यस्ता अनेकौ समस्यालाई झेल्दै यस संस्थालाई आफनो उद्देश्य अनुरुप यहाँसम्म ल्याउन सकेका छौं । आज पनि यसंै क्षेत्रमा क्रियाशील छौं,धेरै युवाहरुलाई नयाँ जीवन दिएका छौ,समाजमा पूर्नास्थापना गर्न सफल भएका छौं , जो तिनै पक्षनै हाम्रो सम्पतिनै त्यही हो भन्ने लाग्छ ।

–झापामा लागूऔषध दुव्र्यसनको पछिल्लो अवस्था कस्तो रहेको छ ?

झापामा पछिल्ला बर्ष लागूऔषधको भरपर्दो अध्ययन तथा सर्वेक्षण हुन सकेको छैन् । तथापि, जिल्लाभरिका हामीजस्तै कार्य गरिआएका संघसंस्थाहरुको अध्ययन अनुसार झापामा करिव ९ हजार लागूऔषधका प्रयोगकर्ताहरु दुव्यर्सनमा रहेको अनुमान छ । ती मध्ये ४० प्रतिशत जति प्रयोगकर्ताहरु भने सुईमार्फत लागूऔषध सेवन गरिआएका छन् । झापाको दमक,विर्तामोड,भद्रपुर , काकड्भिट्टा जस्ता मुख्य शहरीसंगै ग्रामीण बस्तीमा समेत लागूऔषध प्रयोगकर्ताहरु छन् । त्यसो त पूराना पुस्ता हराउदै नयाँ पुस्ता उत्पादन हुने चक्रीय प्रणालीले सवैभन्दा बढी प्रभाव पारेको छ,यो क्षेत्रमा । हिजोका दुव्र्यसनमा फसेकाहरु कतिले अल्पायूमा जीवन गुमाउनु परेको छ भने कति प्रयोगकर्ताहरु भने समाजमा स्थापित भएका छन् । यहाँ भन्न खोजिएको के हो भने कुनै रोग औषधी खाएपछि सधैका लागि निदान हुने जस्तो लागूऔषधको समस्या होइन् भनेर बुझनु जरुरी छ ।

– प्रयोगकर्ताहरु यतिका संख्या झापामा हुनु देशकै उच्च हो की ?
यो संख्या देशकै उच्च त पक्कै होइन् । तर पनि यतिका तथ्यांकले समस्या जटिल छ भन्ने चाहि भन्नै देखाएको छ । नेपालका प्रमुख शहर मात्र होइन लागूऔषधको दुरुपयोग ग्रामीण्न क्षेत्रसम्म फैलिएको छ । हिजो शहरको, फलानोको मात्र समस्या हो भनेर परिभाषित गरिदैआएपनि अहिले यसले सबैलाई गाजेको छ ।
प्रयोगकर्ताका हिसावले काठमाण्डौंसहित झापा, पोखरा,वुटवल,नेपालगञ्ज,विरगञ्ज,विराटनगर लगायतका शहरहरुमा बढी समस्याका रुपमा देखिएका छन् । ती ठाँउहरुसंगै भारतीय सिमाका नेपाली वस्तीहरुमा समेत लागूऔषधको समस्या उत्तिकै जोखिममा रहेको छ ।
जहाँसम्म हामी झापाका बासिन्दाहरुले लागूऔषध समस्यालाई रोकथाम गर्न अव सोच्नैपर्ने विषय वन्दै गएको छ । यसका लागि परिवार,समाज तथा अन्य सवै खाले सरोकारवालाहरुले ध्यान दिएर रोकथामका उपायहरु पहिचान गर्न , जनचेतना दिने लगायतका कार्यक्रम सञ्चालन गरिनुपर्छ । लागूऔषधका प्रयोगकर्तालाई लत छुटाउन कुटपिट गरेर ,थुनेर,यातना मात्र दिएर समस्या समाधान हुन सक्दैन् । सवैको प्रयास विना यो समस्या समाधान हुनैं सक्दैन् । त्यसका लागि समाजका सवै पक्ष गंभीर हुनैपर्छ ।

 

झापामा पछिल्ला बर्ष लागूऔषधको भरपर्दो अध्ययन तथा सर्वेक्षण हुन सकेको छैन् । तथापि, जिल्लाभरिका हामीजस्तै कार्य गरिआएका संघसंस्थाहरुको अध्ययन अनुसार झापामा करिव ९ हजार लागूऔषधका प्रयोगकर्ताहरु दुव्यर्सनमा रहेको अनुमान छ । ती मध्ये ४० प्रतिशत जति प्रयोगकर्ताहरु भने सुईमार्फत लागूऔषध सेवन गरिआएका छन् । झापाको दमक,विर्तामोड,भद्रपुर , काकड्भिट्टा जस्ता मुख्य शहरीसंगै ग्रामीण बस्तीमा समेत लागूऔषध प्रयोगकर्ताहरु छन् । त्यसो त पूराना पुस्ता हराउदै नयाँ पुस्ता उत्पादन हुने चक्रीय प्रणालीले सवैभन्दा बढी प्रभाव पारेको छ,यो क्षेत्रमा । हिजोका दुव्र्यसनमा फसेकाहरु कतिले अल्पायूमा जीवन गुमाउनु परेको छ भने कति प्रयोगकर्ताहरु भने समाजमा स्थापित भएका छन् । यहाँ भन्न खोजिएको के हो भने कुनै रोग औषधी खाएपछि सधैका लागि निदान हुने जस्तो लागूऔषधको समस्या होइन् भनेर बुझनु जरुरी छ ।

 

झापामा पूर्नास्थापना संघ नेपाल समेत संस्था गठन भएको रहेछ ,त्यो कस्तो संस्था हो ?

–झापामा रहेका लागूऔषध प्रयोगकर्ताहरुको पूर्नास्थापनामा उपचार गराउदै आएका संघसंस्थाहरुवीच समन्वय गर्न पूर्नास्थापना संघ नेपाल संस्था गठन गरेका हौं । यो संस्थाले जिल्लाभरिका यी प्रकृतिका संघसंस्थाहरुवीच समन्वय गर्नुका साथै सेवा प्रणाली प्रभावकारी वनाउने उद्देश्यले यस संस्था स्थापना गरेका हौ । संघमा झापामा एक दर्जन जति यस्ता प्रकृतिका संस्थाहरुमध्ये केहि आवद्ध छन् भने केहि आवद्धता हुने क्रममा छन् । झापामा मात्र रहेको यसखाले संस्थालाई देशव्यापी सञ्जाल निर्माण गर्नुपर्छ भन्ने आवश्यकता महषुष गरिआएका छौं । यसले संस्था मात्र होइन्,सेवाप्रदायक संस्थालाई बढी जिम्मेवारी,क्षमताबृद्धि गर्न समेत टेवा पुग्ने छ ।

–लागूऔषध भन्नाले के बुझनु पर्छ र यो कस्तो समस्या हो ?
लागूऔषध दुव्र्यसनले सवैभन्दा वस्यक समुदाय अति प्रभावितमा परेको छ । खासगरी युवाशक्ति नराम्ररी लागूऔषधको कुलतमा फसेका छन् । लागूऔषध भन्नाले समाजमा प्रचलित लागूऔषधहरु जस्तै जाँडरक्सीदेखि नसा दिने विभिन्न किसिमका औषधहरु हुन् । जसको सेवनले मानिसको स्नायु प्रणालीलाई असर पार्नुका साथै शारीरिक र मानसिक निर्भरता गराउने गर्छ । तर ,समाजमा प्रचलित जाँडरक्सी सरकारले स्वम वेचबिखन गर्न इजाजत दिने भएकाले यी खाले लागूऔषधहरु छुटका रुपमा मानिएपनि अन्य लागूऔषधहरुको इजाजत विना सेवन,वेचबिखन गर्न प्रतिबन्ध भएकाले पनि प्रशासनिक दृष्ट्रिले अपराधका रुपमा मानिन्दैआएको छ ।
यस्ता लागूऔषध सेवनलाई मुखमार्फत तानेर सेवन गर्ने र सिरिन्ज मार्फत कडा खालका लागूऔषध सेवन गर्ने गरिआएका पाईन्छन् । मुखबाट तानेर सेवन गरिने लागूऔषध प्रयोकर्ताहरुभन्दा सुई मार्फत नसा लिने कार्य विभिन्न रोग सर्न सक्ने संभावना बढी हुन्छ ।
यहाँ प्रसंग जोड्न चाहेकेो के हो भने लागूऔषध समग्रमा दुव्र्यसनको अवस्था हो भनेर बुझनु पर्छ ।
लागूऔषध कहिल्यै जाति नहुने रोगका रुपमा फैलिदै गएको छ भने त्यसले सिंगो समाजलाई असर पुर्याउदै आएको छ ।

–लागूऔषधमा मानिसहरु कसरी दुव्र्यसन हुन्छन् ?

मैले अघि पनि भनेको थिए भने लागूऔषध भनेको कुनै रोग होइन तर समस्या हो । लागूऔषधमा मानिसहरु कोहि पनि जानेर,थाहा पाएर यसमा फसेका पक्कै छैनन् । धेरै युवाहरु अन्जानमा निर्भर भए भने कोही रहरले ,रमाइलोपनले यस समस्यामा फसेको पाईएको छ । अध्ययनहरुले पनि के देखाएको छ भने धेरै युवाहरु मनोरञ्जन,रहर,मज्जाले गर्दा लागूऔषध प्रयोग गर्ने गरेका छन् ।
पश्चिमा संस्कृति,उत्ताउलो सामाजिक जीवनशैलीले पनि धेरै युवाहरु कुलतको अन्धकारमा फसेका छन् । एउटा लागूऔषध प्रयोगकर्ताले चुरोट,खैनी,रक्सी हुदै कडा खालका लागूऔषधको सेवनमा लिप्त भएका अध्ययनहरुको निष्कर्ष छ । सामान्यतया चुरोट ,जाँडरक्सी खानेले गाजा सहित अन्य कडा खालका प्रतिवन्धित औषधीहरु नसाका रुपमा सेवन गर्ने गरिआएका छन् ।
मान्छे स्वभाविक रुपले सधै नौलो विषयबस्तुको खोजीमा हुन्छ । त्यस्तो नौलो पनमा युवाहरु बढी लहैलहैमा फसेका छन् । पहिला प्रयोगकर्ताले मजाले त्यसको प्रयोग गर्छन भने पछि नभइ नहुने औषधीका रुपमा परनिर्भर गराउने गर्दछ । संक्षेपमा भन्ने हो भने लागूऔषध एउटा सिकाइ प्रणालीले यो लतमा फसेका छन् ।

उनीहरुप्रति समाजले हेर्ने दृष्ट्रिकोण कस्तो भएको पाउनुभएको छ ?
हिजो जस्तो चाहि पक्कै छैन् । हिजो जस्तो लागूऔषध प्रयोगकर्ताहरुले समाज सके,परिवार सके, समाजमा यिनीहरु कहिकतै काम लाग्दैनन् भन्ने समाजको दृष्ट्रिकोण थियो,तर आज आएर यसमा थोरैभएपनि परिवर्तन आएको छ । मतलव, समाज विस्तारै बदलिदै गएको छ । लागूऔषधका प्रयोगकर्ताहरु दुव्र्यसनमा फसेपछि समाजका लागि सधै अयोग्य हुन्छन् भन्ने समाजको बुझाईमा विस्तारै परिवर्तन आउदै गएको पाएका छौं ।
एउटा लागूऔषध प्रयोगकर्ता उपचार विधि पछि यहि समाजमा पूर्नास्थपित भएर सामाजिक र नैतिकले रुपले समेत सक्षम भएको पाएका छौं । कुलत त्यागेर समाज प्रति यस्ता धेरै व्यक्तिहरु जिम्मेवार देखिएका पनि छन् । केहि विभिन्न सिप सिकेर रोजगारी समेत वनेका कयौं उहादरणहरु पनि छन् यहाँ । यहाँ प्रष्टयाउन चाहेको के हो भने कुलत त्यागेर पनि समाजमा राम्रै स्थापित वनेका छन् पूर्व प्रयोगकर्ताहरु ।
यस्ता व्यक्तिलाई समाजले हेर्ने देष्ट्रिकोण सकरात्मक बन्नुपर्छ । उनीहरुलाई हेला होइन्, माया गरेर कामप्रति प्रोत्साहन दिने गर्नुपर्छ । किनकी,यी वर्ग मरेर नयाँ जीवन पाएका छन्, उनीहरुलाई घृणा,तिरस्कार भन्दा समाजमा योग्य वनाउन पहल र सहयोग गर्नुपर्छ ।

बिहि, साउन १७, २०७५ मा प्रकाशित

यसमा तपाइको मत

कुराकानी बाट अन्य

‘पर्यटन प्रर्वद्नन गर्न महोत्सवलाई निन्तरता दिएका हौं’

सुधिर प्रधान दमकको होटल व्यवसायी भित्र चिनिएको नाम हो । संघका वरिष्ठ उपाध्यक्ष समेत रहेका प्रधान होटल व्यवसायी संघ दमकले चार दिन पछि गर्न लागेको पाँचौ दमक फूडफेस्टिवल तथा सांस्कृतिक पर्यटन महोत्सव २०७५ का...

मलाई गरिबीले होइन, गलाले आइडल बनायो जुनमा प्रमाणित गर्नेछु: रवि

सुदूरपश्चिम, धनगढीका रवि ओड गत शनिबार नेपाल आइडलको दोस्रो संस्करणका विजेता बने। पुरस्कारस्वरूप उनले २२ लाख रुपैयाँ र एउटा होन्डा डब्ल्यूआरभी कार हात पारे। उनी ठाडो भाका, लोकदोहोरी, पप, हिन्दी, नेपाली सबै खाले गीत...

‘पुस्तक प्रकाशन गरेर आश्रित छु’

झापा, मेचीनगर– ६ बर्मेली टोल निवासी नन्दकुमार लिम्बु (नेम्बाङ्ग )धार्मिकसंगै कृति लेखकका रुपमा चिनिन्छन् । ‘साधु कुमार’ उपनामले पनि चिनिने लेखकले हालसम्म आधा दर्जन पुस्तकहरु वजारमा ल्याएका छन् । २०६० सालदेखि कृति लेखन कार्य शुरु...

कुराकानी: हाम्रो असन्तुष्टि सरकार संग हैन उसको ब्यवहारसंग हो: बहुल राष्ट्रिय मोर्चा लिम्बुवान अध्यक्ष

पूर्वी जिल्ला ताप्लेजुङको श्री जङ्गा गाउँपालिका खेबाङमा बुवा स्व. तिल विक्रम साम्यो र स्व बिमला खेबाङ (साम्यो) को कोखबाट कान्छो सन्तानका रुपमा जन्मिएका लाजेहाङ साम्यो विगत १२ वर्ष देखि राष्टी«य मुक्ती आन्दोलनमा आवद्ध छन...

कुराकानी: साना साना कामहरुबाट दमक नगरका हरेक क्षेत्रको सुधार थालेका छौं: नगर उप्रमुख अधिकारी

२०७३ चैत अघिसम्म पनि एक प्रध्यापक रुपमा चिनिने गीता अधिकारी २०४६ सालमा अखिल नेपाल महिला संघको साधरण सदस्यता लिएर राजनीतिमा प्रवेश गरेकी हुन् । शिक्षण पेशा संगसंगै राजनीतिलाई समेत निरन्तरता दिँदै आए पनि स्थानीय...

कुराकानी: उर्लाबारीबासीहरुको माझमा चिरपरिचित युवा व्यवसायी विनोद न्यौपाने

व्यवसायसँगै सामाजिक कार्यमा पनि क्रियाशिल न्यौपाने आगामी भदौ ९ गते हुन गईरहेको उर्लाबारी उद्योग वाणिज्य संघको निर्वाचनमा वरिष्ठ उपाध्यक्ष पदका उम्मेदवार हुनुहुन्छ । उर्लाबारी नगरीमा २०५९ जेठ ६ गतेदेखि महालक्ष्मी मेसिनरी कन्र्सन सञ्चालन गरी...

‘मदिरा व्यवसायलाई मर्यादित बनाउन खाँचो छ ’

–प्रेमकुमार पाण्डे दमकका व्यवसायी माझ परिचित नाम हो । सानै उमेरदेखि व्यवसायमा संलग्न उहाँ झापा , माइपश्चिम क्षेत्रका मदिरा व्यवसायीहरुको व्यवसायीक संगठनको नेतृत्व गरिआउनुभएको छ । मेची मदिरा व्यसायी संघ माइपश्चिम झापाका अध्यक्ष पाण्डे...

‘सरकारले नवनाए,जनस्तरबाट रंगशाला बनाउछौं’

हुकुमसिंह राई –झापाको राजनीतिक तथा सामाजिक क्षेत्रमा चिनिएको नाम हो । गत वर्ष सम्पन्न स्थानीय तहको निर्वाचनमा राई झनै चिनिए,लोकप्रिय बने । कारण थियो, झापा, कमल गाउँपालिकाको प्रमुख पदमा नेपाली कांग्रेसबाट प्रत्यासी राईले प्रतिष्पर्धीसंग...

राजनितिक आस्थाको आधारमा न्यायमा कसैलाई विभेद गरिने छैन: उपाध्यक्ष भुर्तेल

मीरा भुर्तेल राजनीतिमा एक इमान्दार नेतृका रुपमा परिचित नाम हो । राजनीतिमा लागेर सामाजिक गतिविधिमा क्रियाशिल भुर्तेल लामो समयको राजनीतिक तथा सामाजिक गतिविधि, जनताको पक्षमा सदैव उभिने चरित्रले गर्दा इमान्दार नेतृको छविले चिनिएकी हुन्...

यो वर्षको प्राथमिकता शिक्षा र स्वास्थ्य-बुद्धशान्ति गाउँपालिका अध्यक्ष भुजेल

बुद्धशान्ति । संघीयता कार्यान्वयनका लागि ३ तह ( स्थानीय निकाय, प्रदेश र केन्द्र सरकार ) को निर्वाचन सम्पन्न भएर देश नयाँ स्वरुपबाट सवृद्धिको बाटोमा लम्किएको छ । केन्द्रीकृत शासन प्रणाली अव विकेन्द्रीकरणको माध्यमबाट सञ्चालन भएको...